Göl yaklaşık 100 kilometre uzunluğunda ve 30 kilometre genişliğindedir, derinliği 505 metreyi bulur; ortasında, kaldera oluştuktan sonra aşağıdan itilerek yükselmiş kubbe biçimli bir kara parçası olan Samosir Adası yer alır. Temmuz 2020'de Toba Kalderası UNESCO Küresel Jeoparkları arasına alındı.
Havza, 70.000 yıldan daha uzun bir süre önce gerçekleşen, VEI 8 derecesindeki ve burada kaldera oluşturan en az dört patlamanın sonuncusu olan bir patlamayla meydana geldi. Patlamanın külleri Güney Asya'nın üzerine, orta Hindistan'a ve Malezya'ya kadar yağdı; ardından zemin çökerek suyla dolan bir kaldera oluşturdu. O zamandan beri zemin yer yer yeniden yükseldi: Samosir'deki göl tortuları adanın en az 450 metre yükseldiğini gösteriyor, Uluan Yarımadası da aynı şekilde yukarı itildi. Kıyının çevresinde daha küçük volkanik oluşumlar da duruyor; bunlar arasında güney kenarındaki Pusubukit volkanı ve kuzeybatı kenarında, son birkaç yüz yıl içinde patlamış olabilecek çıplak Tandukbenua konisi var.
Gölün çevresinde yaşayanların çoğu Bataktır; geleneksel evleri, boyalı süslemeleri ve iki ucu tekne gövdesi gibi yukarı kıvrılan çatılarıyla kolayca tanınır. Ambarita'da geleneksel bir Batak evi görülebilir; Toba Batak kanolarının pruvaları ise oymalıdır. Sipiso-Piso Şelalesi yakınındaki Tongging köyü suya bakar, Sibandang Adası da güney kıyısından görülebilir. Yerel bir halk masalı, gölün kökenini altın bir balık yakalayan bir balıkçı üzerinden anlatır; Samosir Adası'nın da o balığın oğlu olduğu söylenir.
Çevredeki tepeler yağmur ormanlarıyla kaplıdır, yüksek yamaçlarda ise Sumatra tropikal çam ormanları bulunur. Gölün suyu besin bakımından fakir olduğundan yerli balık türleri azdır; Batak balığı, Neolissochilus thienemanni, gölün sayılı endemik balıklarından biridir ve ormansızlaşma, kirlilik ve göle sonradan getirilen pek çok balık türü yüzünden tehdit altındadır.
Nasıl gidilir
Göl kıyısındaki Parapat kasabası, göl gezileri ve Samosir Adası için aktarma noktasıdır. Medan'a karayoluyla yaklaşık 173 km uzaklıktadır; Trans-Sumatra Otoyolu ve Pematang Siantar'dan geçen 48 km'lik bir yolla bağlanır. Sisingamangaraja XII Uluslararası Havalimanı'na uzaklığı ise yaklaşık 76 km'dir.




