Adı, “dağ” anlamındaki Meru ile Cava dilinde “ateş” anlamına gelen api sözcüklerini birleştirir. Yamaçlarında, 1.700 metreye kadar çıkan köylerde binlerce kişi yaşar. Ekim ve Kasım 2010'daki patlama zirvenin biçimini değiştirdi ve onu 38 metre alçaltarak 2.930 metreye indirdi.
Merapi, güney Java'daki bir volkan grubunun en genç üyesidir ve buradaki patlamalar yaklaşık 400.000 yıl öncesine uzanır. Yaklaşık 10.000 yıldır patlamalar eksplozif bir hâl almış; çöktüklerinde Cava dilinde wedhus gembel, yani “tüylü keçi” denen piroklastik akıntılar gönderen koyu lav kubbeleri oluşturmuştur. 1006, 1786, 1822, 1872 ve 1930'daki büyük patlamalar pek çok cana mal oldu; kalabalık bir bölge için taşıdığı tehlike nedeniyle Merapi, özel olarak incelenmek üzere seçilen On Yılın Volkanları arasına alındı. Dağın izlenmesi 1924'e uzanır; gözlem istasyonları Babadan'da, Merapi'yi Merbabu'ya bağlayan boyundaki Selo'da ve Kaliurang'dadır. 2004'te dağın çevresindeki 6.410 hektarlık alan millî park ilan edildi. Sleman'ın Pakem ilçesinde, Kaliurang Caddesi'nin 25,7. kilometresindeki Merapi Museum Center, dağın 2010 patlamasından sonraki hâlinin bir maketini sergiler.
Çevresinde yaşayan Cavalılar için Merapi bir ruhlar dağıdır. Köy anlatılarına göre tanrılar, adayı dengelemek için bir dağı Java'nın ortasına taşımış ve altına, kutsal bir kris dövmeyi bırakmayı reddeden iki silah ustasını, Empu Rama ile Empu Permadi'yi gömmüştür; ruhlarının, volkanın içindeki bir sarayı, Yogyakarta Sultanlığı'nın ruhlar dünyasındaki karşılığını yönettiği söylenir. Sultanlık için zirve, güneye doğru Tugu Yogyakarta anıtının önünden geçip Malioboro caddesi boyunca, Kuzey Alun-alun'dan ve sultanın sarayı Keraton Yogyakarta'dan geçerek Güney Alun-alun'a ve oradan Hint Okyanusu kıyısındaki Parangkusumo plajına uzanan kutsal bir eksenin kuzey ucunu işaret eder; bu eksen dağın ruhunu, Sultan'ı ve Güney Okyanusu'nun kraliçesi Nyi Roro Kidul'u birbirine bağlar.




