MÖ 3. yüzyılda bir Berberi yerleşimi olarak başladı, Kartaca varlığı gördü, muhtemelen II. Juba döneminde Moritanya krallığının başkentlerinden biri oldu ve Roma döneminde, MS 1. yüzyıldan itibaren hızla büyüyerek 42 hektar kadar bir alana yayıldı. 2. yüzyılın sonlarındaki zirvesinde burada çoğu Romalılaşmış Berberi olan 20.000 kadar kişi yaşıyordu; zenginlik her şeyden önce zeytinyağından geliyordu. UNESCO burayı, imparatorluğun sınırında olağanüstü iyi korunmuş bir Roma koloni kenti olarak 1997'de Dünya Mirası Listesi'ne aldı.
Roma 285 civarında hâkimiyetini yitirdi ve bir daha geri dönmedi, ama kent yüzyıllarca yaşamayı sürdürdü: önce Latinleşmiş bir Hristiyan topluluğu, ardından Berberi Awraba kabilesinin yurdu Walili olarak. 787-8'de Moulay Idriss burada imam ilan edildi ve İdrisiler hanedanını kurdu; 791'de yine burada suikaste kurban gitti. Oğlu II. İdris Fes'e taşınınca kent son siyasi rolünü de yitirdi. Halkı büyük ölçüde yakındaki Moulay Idriss Zerhoun kasabasına taşındı ve yerliler yıkıntılara Firavun'un Kalesi anlamına gelen Ksar Faraoun demeye başladı. 17. yüzyılda Moulay Ismail, Meknes için alandan taş söktürdü; 1755 depremi de geriye kalanların çoğunu yıktı. Fransız arkeologlar 1887'de kazılara başladı; bugün şehrin yaklaşık yarısı gün ışığına çıkarılmış durumda.
Ana cadde Decumanus Maximus, MS 168/169 tarihli, yeniden inşa edilmiş Tingis Kapısı ile vali Marcus Aurelius Sebastenus'un 217'de imparator ve annesi Julia Domna onuruna diktirdiği Caracalla Takı arasında uzanır. Takın tepesini bir zamanlar altı atlı bronz bir araba taçlandırıyordu; yazıtı, İngiliz antikacı John Windus'un 1722'de yerde yatarken çizdiği parçalardan yeniden bir araya getirildi, Fransızlar da takı 1930–34'te yeniden inşa etti. Merkeze yakın yerde, 3. yüzyılın başlarında tamamlanan, 42,2 m uzunluğundaki, adalet ve kent yönetimi binası bazilika durur; arkasında da 10'u 1962'de yeniden yapılmış 13 basamakla çıkılan Jüpiter, Juno ve Minerva'ya adanmış Kapitolyum Tapınağı yer alır. Kazı alanının ortasında, erken dönem mahalleleriyle Roma mahallelerinin buluştuğu yerde, işlevi hâlâ bilinmeyen büyük bir tümülüs yükselir.
Volubilis'in en çok bilinen yanı ana caddenin arkasındaki görkemli evlerdir ve bunların birkaçında mozaikler hâlâ yerinde duruyor. Efebos Evi'nde leoparların çektiği bir araba üzerinde Bacchus, Venüs Evi'nde Actaeon'un gafil avladığı Diana ile perisi görülür; Herkül'ün İşleri Evi ise Dört Mevsim mozaiğini korur. Burada bulunan en güzel bronzlar, aralarında Genç Cato'nun bir büstü de olmak üzere, bugün Rabat'taki arkeoloji müzesindedir. Zeytinyağı gündelik hayatın her yerindeydi ve onlarca yağ presi tesisinin kalıntıları günümüze ulaştı; kentin güney ucundaki bir atölyeye antik bir presin gerçek boyutlu bir kopyası yerleştirildi.
Surların hemen dışında, Oued Khoumane'ın taşkın ovasında 2000'den itibaren yapılan kazılarda, sikkelerin ve çanak çömleğin I. İdris dönemine tarihlendirdiği bir grup avlulu yapı ortaya çıkarıldı; bunların onun karargâhı olduğu kabul ediliyor. Soğukluk, dalma havuzu ve tonozlu ılıklık bölümleriyle hamamı, tahıl siloları ve bir kabul avlusuyla birlikte hâlâ izlenebiliyor.




