Dar sokaklarına araba giremez; bu da onu yaklaşık 300 hektarlık, araçsız bir kent alanı yapar. Komşusu Fes Jdid ile birlikte, 1981'den beri UNESCO Dünya Mirası olan tarihî medineyi oluşturur.

Şehir, nehrin karşılıklı kıyılarında iki kasaba olarak doğdu. İdris bin Abdullah ilkini 789'da sağ kıyıda kurdu, oğlu II. İdris de 809'da öteki yakada kendi başkentini kurdu; iki kasaba, 11. yüzyılda Murabıtlar onları birleştirene kadar ayrı ayrı gelişti. İkisi de önce Kurtuba'dan, daha sonra Kayrevan'dan gelen sığınmacıları çekti. Şehir hâlâ batı yakadaki Karaviyyin Mahallesi ile doğu yakadaki Endülüs Mahallesi arasında bölünmüştür. Merinîler 1276'da Fes'i başkent yapıp surların dışında yeni bir kent kurunca, özgün şehir buna karşıt olarak Fes el-Bali diye anılmaya başladı.

Merkezde, geleneksel anlatıların 859'da Kayrevanlı bir sığınmacı olan Fatıma el-Fihri'ye dayandırdığı cami ve üniversite Karaviyyin durur. Geleneğe göre kız kardeşi de aynı yıl nehrin karşı yakasında Endülüslüler Camii'ni kurmuştur. Saadiler daha sonra Karaviyyin'in avlusuna süslü abdest köşkleri ekledi. Merinîler şehre Fas'ın ilk gerçek medreselerini kazandırdı; aralarında şehrin en önemli anıtlarından sayılan Bou Inania, Al-Attarin ve Sahrij medreseleri vardır.

Eski şehir, kapılarının ve büyük camilerinin çevresinde düzenlenmiştir. Ana çarşı sokakları, aralarında Bab Mahrouk, Bab Guissa ve Bab Ftouh'un da bulunduğu ana kapılardan Karaviyyin'e ve daha az ölçüde Endülüslüler Camii ile II. Moulay Idris Zaviyesi'ne doğru uzanır; eski tüccar hanları olan funduqların çoğu bu sokaklar boyunca dizilir. Bunlardan ayrılan ve derb denen sokaklar konut mahallelerine girer ve çoğu zaman çıkmaz sokakla biter; bu yüzden ziyaretçilerin çoğu ana ticaret yollarında kalır. Mahalle adları hâlâ eski meslekleri anımsatır: kumaş tüccarları el-Kettanin'den sarraflar es-Sagha'ya ve çömlekçiler el-Fekharin'e kadar.

Camilerin yanı sıra öne çıkan yerler arasında Chouara Tabakhaneleri, Nejjarine Ahşap Sanatları ve Zanaatları Müzesi'ni barındıran Funduq al-Najjarin ve bir zamanlar bahçelerin ve varlıklı malikânelerin mahallesi olan al-'Uyun semtindeki Dar Moqri ile Dar Glaoui gibi tarihî konaklar vardır. Batı ucunda, ünlü Bab Bou Jeloud kapısının yakınında, Place Bou Jeloud'un kuzey tarafında Kasbah an-Nouar ile Muvahhidlerin yaptırdığı Bou Jeloud Camii günümüze ulaşmıştır. Surların üzerindeki tepelerde, şehri gözetim altında tutmak için 16. yüzyılın sonlarında yapılan Saadi kaleleri durur: bir Silah Müzesi'ni barındıran Borj Nord ve Borj Sud. Eski şehir ile Fes Jdid arasında I. Moulay Hasan, 19. yüzyılın sonlarında surlarla çevrili bir koridor yaptırdı; hanedan burada Jnan Sbil Bahçeleri'ni düzenledi ve Dar Batha sarayını inşa etti.

Nasıl gidilir

Fes el Bali'ye giren tek ana yol, nehri güneyden eski şehrin merkezine yakın Place R'cif'e kadar izler ve toplu taşıma bu yoldan işler.