Klasik dönemin büyük bölümünde kent, yılan başlı amblem glifi geniş bir alana yayılmış olan Kaan ya da Yılan Krallığı'nın merkeziydi; Geç Klasik dönemdeki doruk noktasında kentin 50.000 kadar nüfusu olduğu ve 13.000 kilometrekare kadar bir devleti yönettiği düşünülür. Ad yenidir: Alanı 1931'de havadan fark eden Cyrus Lundell, adı “birbirine bitişik iki piramidin kenti” olarak yorumladı. Mayalar ise merkeze “üç taş” anlamına gelen Ox Te' Tuun derdi.

Kentin tarihine güneydeki Tikal ile rekabeti damgasını vurur; bu çekişme sık sık iki Maya süper gücü arasındaki bir yarışa benzetilir. Calakmul rakibinin çevresinde bir müttefikler halkası kurdu ve 562'de Gökyüzü Tanığı olarak bilinen kralı Tikal'i yenerek yüzyılı aşan bir Calakmul üstünlüğünün kapısını açtı. En büyük hükümdarı Yuknoom Che'en II, 636'da 36 yaşında tahta çıktı ve kent merkezindeki saray yapılarının büyük olasılıkla onun eseri olduğu düşünülür. 695'te Tikal kesin bir savaşta durumu tersine çevirdi ve sonraki on yıllarda Calakmul'ün ittifakları dağıldı; 9. yüzyıla gelindiğinde siyasi otorite çökmüştü, ancak seçkinlerin varlığı MS 900 dolaylarına kadar sürdü.

Alanın merkezi yaklaşık 2 kilometrekare, kentin tamamı ise 20 kilometrekareden fazla yer kaplar ve binlerce yapı haritalanmıştır. Kuzeye bakan, 120 metrelik kare tabanlı devasa bir piramit olan 2 Numaralı Yapı 45 metreyi aşar; zirvesini hâlâ oluşturan Geç Preklasik döneme ait üçlü bir piramidin çevresinde evreler hâlinde büyümüştür ve ön yüzünde bir zamanlar üç merdivenin arasında altı büyük maske vardı. İçinde dört mezar bulunmuştur; bunlardan biri, jaguar postlarına sarılarak ve yeşim mozaik bir maskeyle gömülen Kral Yuknoom Yich'aak K'ak''a ait olduğu düşünülen 4 Numaralı Mezar'dır. 50 metrelik 1 Numaralı Yapı doğudaki alçak bir tepede durur ve 2 Numaralı Yapı'dan daha yüksek görünür ama değildir. 1, 2 ve 7 Numaralı Yapıların hepsi ağaç tepelerinin üzerine yükselir; 1 Numaralı Yapı'nın tepesinden ormanın içinde uzaklaşan iki eski yol görülebilir.

Merkez Meydan'ın çevresinde, 4 Numaralı Yapı'nın tapınakları ve karşısındaki 6 Numaralı Yapı bir E-Grubu oluşturur; bu düzen gündönümlerini ve ekinoksları belirlemek için kullanılırdı. 1989'da gözlemciler, mart ekinoksunda 6 Numaralı Yapı'daki bir gözlemcinin güneşin 4b Yapısı'nın arkasından doğduğunu gördüğünü doğruladı. Kuzey yakadaki 24 metrelik tapınak piramidi 7 Numaralı Yapı'nın dış odasının zeminine bir patolli oyun tahtası oyulmuştur. Kentte 117 stel vardır; çoğu bir hükümdarı ve eşini gösteren çiftler hâlinde dikilmiştir, ancak yöredeki yumuşak kireçtaşı bunların çoğunu aşındırıp düzleştirmiştir. 731'de Yuknoom Took' K'awiil'i gösteren 51 Numaralı Stel en iyi korunmuş olanıdır.

Kent, batısındaki, su ve çakmaktaşı sağlayan mevsimlik bir bataklık olan El Laberinto'nun yaklaşık 35 metre yukarısında, doğal bir kireçtaşı kubbesi üzerinde yer alır. Toplam kapasitesinin 200.000.000 litreyi aştığı tahmin edilen kanallar ve on üç rezervuar kentin suyunu karşılıyordu; en büyüğü Aguada 1, 5 hektarlık bir alanı kaplar. Calakmul'ü yakındaki uydu yerleşimlere ve bataklığın öte yanında, yaklaşık 38 kilometre güneybatıdaki El Mirador gibi uzak kentlere bağlayan sekiz sacbe yolu saptanmıştır.

Nasıl gidilir

Calakmul'e Tren Maya demiryolunun bir istasyonu hizmet verir.