On altıncı yüzyıl yazıları buradan, Maya dilinde sabah ya da şafak anlamına gelen Zamá adıyla söz eder. Bugün kullanılan Tulum adı daha yenidir ve kenti hâlâ çevreleyen savunmalardan ötürü sur ya da çit anlamına gelir. Tulum, Mayaların kurup yaşadığı son kentlerden biriydi ve 13. ile 15. yüzyıllar arasında iç kesimdeki Coba kentine hizmet eden bir liman olarak gelişti.

Tulum'u farklı kılan özellik surudur. Sur, ana yapı grubunun kuzey, güney ve batı yanları boyunca uzanır; doğu yanı ise denize açık bırakılmış ve falezlerle korunmuştur. Yaklaşık 3 ile 5 metre yüksekliğindeki ve 8 metre kadar kalınlığındaki taş surlarda beş dar kapı açılmıştır: ikisi kuzeyde, ikisi güneyde, biri batıda. Güneybatı ve kuzeybatı köşelerinde küçük gözetleme kuleleri bulunur. Falezlerdeki tek bir açıklık küçük, kumluk bir koy oluşturur; ticaret ve balıkçı kanoları buraya yanaşırdı. Kuzey surunun yakınındaki küçük bir cenote ise kentin tatlı su kaynağıydı.

En yüksek platformdaki El Castillo alana hâkimdir. Tapınağının yılan sütunlarıyla çerçevelenmiş üç açıklığı ve köşelerinde hayvan maskeleri vardır; üst odalarının lentolarına yılan motifleri oyulmuştur. Yapı, daha eski, sütunlu bir binanın üzerine evreler hâlinde yükseltilmiştir. Yakındaki küçük bir tapınak, kanoları açıktaki bariyer resifindeki bir boşluktan geçiren bir fener işlevi görmüş gibi görünür. El Castillo'nun önünde danslar için kullanılan bir platform, güneybatısında ise Tulum'da kaydedilmiş en eski tarihin, MS 564'ün bulunduğu Templo de la Serie Inicial yer alır.

Ziyaretin merkezinde iki tapınak daha vardır. Freskler Tapınağı'nın alt galerisinin üzerinde daha küçük bir galeri bulunur ve güneşin hareketlerini izlemek için kullanıldığı düşünülür; cephesindeki nişlerde dalan tanrı figürleri durur, doğu duvarındaki bir duvar resmi ise Meksika yaylalarına özgü Mixteca-Puebla üslubunda boyanmıştır. İnen Tanrı Tapınağı, daha eski bir tapınağın üzerine kurulmuş tek odalı bir yapıdır; kapısının üzerinde başlık takmış kanatlı bir figür ellerinde bir nesne tutar. Bu imge alanın her yerinde tekrarlanır. Yapılar Yucatán'ın doğu kıyısının üslubunu izler: tabanı çevreleyen bir basamak, dar kapılar ve arka duvara dayalı bir sunak.

Tulum, deniz ve kara ticaret yollarının buluştuğu yerdeydi. Tuz ve dokumalar kanoyla gelip iç kesimlere taşınır, tüyler ve bakır ise dışarı giderdi. Yeşim ve obsidyen en değerli buluntular arasındadır; obsidyen, yaklaşık 700 kilometre uzaklıktaki Guatemala'nın Ixtepeque bölgesinden getirilmişti. Juan de Grijalva'nın 1518 İspanyol seferine katılan Juan Díaz, kentten yazılı olarak söz eden ilk kişidir. Mayalar İspanyolların gelişinden sonra da onlarca yıl burada yaşamayı sürdürdü ve 16. yüzyıl bitmeden kenti terk etti. 1843'te John Lloyd Stephens ve Frederick Catherwood, surların haritalarını ve El Castillo'nun çizimlerini içeren ilk ayrıntılı anlatımı yayımladı.

Nasıl gidilir

Ana giriş, Chetumal ile Cancún arasındaki federal karayolunun 230. kilometresinde, Cancún'un 128 kilometre güneyindedir; 307 numaralı federal karayoluyla ulaşılır.