Alanı yöneten INAH, Uxmal'ı Puuc bölgesinin mimarisini en iyi temsil eden yerleşim olarak tanımlıyor; kentin altın çağı MS 600 ile 900 arasına denk gelir. Uxmal, UNESCO Dünya Mirası listesindeki yerini komşu üç Puuc yerleşimiyle, Kabah, Sayil ve Labna ile paylaşır.

Ad eskidir ve erken sömürge dönemi belgelerinde geçer, ancak anlamı belirsizdir. Geleneksel yorum “üç kez inşa edilmiş” şeklindedir; bu, alanın art arda iskân edilmesine bir gönderme olabilir. Başka bir görüş adı Yucatec Maya dilinde hasat anlamına gelen sözcüğe bağlar; bu da Puuc'un tarımsal zenginliğiyle örtüşür. Yerel halk anlatılarının büyük piramit için kendi açıklaması vardır: John Lloyd Stephens'ın 1841'de yaygınlaştırdığı Uxmal cücesi masalında, cadı annesinin yardım ettiği bir cüce, kentin hükümdarıyla giriştiği bir yarışmada piramidi tek gecede yükseltir.

Puuc yapıları, yalın alt duvarların üzerine oturan zengin oymalı frizlerinden tanınır. Uxmal'da bu frizler Maya sazdan kulübesinin biçimlerini taklit eder: kamış duvarlar için sıra sıra küçük sütunlar, çatılar için yamuklar kullanılmıştır. Frizler, uzun burunları fırtına ışınlarını simgeleyen yağmur tanrısı Chaac'ın maskeleriyle doludur; bunlara geometrik meander süslemeleri, iç içe geçmiş ve çift başlı yılanlar, hiyeroglif panolar ve yüksek çatı tarakları eşlik eder. Bazı oymalarda Quetzalcoatl ve Tlaloc'a tapan Nahua halklarının etkisi de görülür.

Beş katlı olarak yükselen Büyücü Piramidi'nin yanı sıra en bilinen yapılar şunlardır: süslü yapı dizileriyle çevrili bir avlu olan Rahibeler Dörtgeni; devasa bir platform üzerinde, 1.200 metrekareden fazla alan kaplayan alçak ve uzun bir yapı dizisi olan Vali Sarayı; ve güvercinlerin evi anlamına gelen Casa de las Palomas. Yapılar yükseklik kazanmak için araziden ustaca yararlanır ve aralarını sacbe denen eski yükseltilmiş yollar bağlar. 1930'da Tulane Üniversitesi'nin bir ekibi Rahibeler Dörtgeni cephelerinin alçı kalıplarını çıkardı; bunlardan yola çıkılarak 1933 Chicago Dünya Fuarı için bir kopya inşa edildi.

Nasıl gidilir

Mérida'dan Santa Elena yönünde 261 numaralı federal karayolunu izleyin. Muna kasabasını yaklaşık 9 kilometre geçince Lázaro Cárdenas köyü gelir; arkeolojik alan 3 kilometre ileridedir. Alana toplu taşımayla da ulaşılabilir.