Çalışmalar MÖ 447'de mimar İktinos ve Kallikrates ile başladı; hem binanın hem heykellerin genel sorumluluğu Phidias'taydı. Tapınak MÖ 438'de Athena'ya adandı, ama inşaat ve oyma işleri birkaç yıl daha sürdü. Çoğu Yunan tapınağı gibi bir hazine işlevi de gördü ve bir süre Delos Birliği'nin fonlarını barındırdı. Adı, “kız, bakire” anlamındaki Yunanca parthenos sözcüğüne ve bakire tanrıça Athena Parthenos'a bağlanır.
Dışarıdan bakıldığında sütunlarla çevrili bir Dor tapınağıdır; tipik bir Dor tapınağında altı sütun bulunan her iki uçta sekiz, her bir yanda da on yedi sütunu vardır. Yapı ustaları Pentelikon mermerini demir aletlerle işledi ve ortaya çıkan yapı göründüğü kadar katı değildir: platform ortaya doğru hafifçe yükselir (70 m boyunca 10,3 cm), sütunlar hafifçe şişkindir ve biraz içe eğilir, köşe sütunları da hafifçe kaydırılmıştır. 19. yüzyıldan beri bu optik inceltmeler göz için yapılmış düzeltmeler diye açıklanır; ama bazı araştırmacılar bunları su tahliyesine, oturmaya ya da zevke bağlar. Sütunların arkasındaki iç yapı, yani cella, iki odaya bölünmüştü; arka oda olan opisthodomos, Delos Birliği'nin parasını barındırırdı.
Heykeller tek bir program olarak tasarlandı. Dış sütun dizisinin üzerinde yüksek kabartmayla oyulmuş doksan iki metop uzanıyordu: doğuda devlerle savaşan tanrılar, batıda Amazonlarla savaşan Atinalılar, güneyde Lapithler ve Kentaurlar, kuzeyde ise büyük olasılıkla Truva'nın yağmalanması. Cella duvarlarının üst kısmında, MÖ 443 ile 438 dolaylarında yerinde oyulmuş İyon frizi dolanıyordu; bu friz genellikle Athena'ya yeni bir peplos getiren idealleştirilmiş bir Panathenaia alayı olarak yorumlanır. İki alınlıktan doğudaki Athena'nın doğuşunu, batıdaki onun Atina için Poseidon'la yarışını gösteriyordu. İçeride Phidias'ın MÖ 439 ya da 438'de adanan altın ve fildişinden Athena Parthenos heykeli dururdu; heykel kayıptır ve yalnızca kopyalardan, sikkelerden ve betimlemelerden bilinir.
Yapının üzerinde yalnızca birkaç heykel kalmıştır. Günümüze ulaşanların yarısından fazlası Atina'daki Akropolis Müzesi'ndedir; 1801 ile 1812 arasında 7. Elgin Kontu için götürülen parçalar Londra'daki British Museum'da, ötekiler ise Louvre'da, Kopenhag'da ve Viyana'dadır. Yunanistan Elgin parçalarının iadesini 1983'te resmen talep etti.
Tapınağın sonraki hayatı pek çok iz bıraktı. Geç antik çağda Meryem Ana'ya adanmış bir kiliseye dönüştürüldü; girişi batı ucuna taşındı, doğuya bir apsis yapıldı ve Hristiyanlar üç yandaki metopları tahrip etti. Latin yönetimi altında Katolik kilisesi olarak kullanıldı; Osmanlılar ise onu camiye çevirip daha önceki bir kuleyi minareye dönüştürdü. 26 Eylül 1687'de Filopappos Tepesi'nden atılan bir Venedik havan mermisi içeride depolanan baruta isabet etti; patlama binanın ortasını parçaladı, sütunları, arşitravları ve metopları yıktı. Fransız sanatçı Jacques Carrey'nin 1674'te yaptığı çizimler, heykellerin o günden önceki hâline ait az sayıdaki kayıttan biridir.
Ziyaretçiler tapınağa Akropolis'in batı ucundan, restore edilmiş Propylaia'dan geçip Panathenaia Yolu boyunca tırmanarak ulaşır; yapının kendisi korunmak amacıyla alçak bir çitin ardında tutulur. Restorasyon 1975'te Yunan hükümetinin kurduğu uzman bir kurul olan ESMA yönetiminde başladı; günümüze ulaşan her parça belgelendi ve parçaları yanlış yere koymuş önceki yeniden yapım çalışmaları düzeltildi, en kırılgan heykeller de Akropolis Müzesi'ne taşındı.




