Kültür Bakanlığı bu llaqta'yı, yani surlu yerleşimi, Peru'nun kuzeydoğusunun en önemli arkeolojik anıtı ve Amazonas bölgesinin simgesi olarak tanımlıyor. Çevredeki dağları orkideler ve epifitlerle dolu bir bulut ormanı kaplıyor.

Bazı blokları 3 tona kadar ağırlıkta olan, özenle yontulmuş kireçtaşından duvarları 10 ila 20 m yükseliyor ve kuzeyden güneye 584 m uzunluğunda, en geniş yerinde 110 m genişliğinde bir alanı çeviriyor. İçeriye, ikisi doğu, biri batı yakasında üç kapıdan giriliyor; ana kapı yamuk biçimli ve aynı anda yalnızca bir kişinin geçebileceği kadar daralıyor. İçeride, beşi dışında hepsi yuvarlak olan 421 yapının kalıntıları duruyor. Yalnızca temeller ve bazıları 2 metreye kadar yükselen alt duvarlar günümüze ulaştı; birçoğunda saçaklarla korunan eşkenar dörtgen ve zikzak frizler var. Alanın her yanındaki taşlarda insan, hayvan ve geometrik figür kabartmaları görülüyor; surların ve yuvarlak evlerin içinde çok sayıda gömü bulundu.

Güneybatıda, Templo Mayor diye de bilinen El Tintero duruyor: Ters çevrilmiş bir koni biçimindeki 5,5 metrelik bu yapıda tören kalıntıları bulundu; güneşi gözlemek için kullanılmış olabilir. Kuzeybatıdaki Pueblo Alto bölümüne 11,5 metre yüksekliğindeki bir duvarda açılmış iki dar geçitten giriliyor; bunun kuzeyindeki 7 metrelik Torreón ise içinde taş silahlar bulunduğu için savunmaya hizmet etmiş olabilir. Taş kanalların zirvedeki bir pınardan kasabaya su indirdiği düşünülüyor.

Sırtta MS 5. yüzyıldan beri insanlar yaşıyordu, ama yapıların çoğu 900 ile 1100 arasında yükseldi; kasabada 3000 kadar kişi yaşamış olabilir. İspanyol fethinin ardından 1570'te terk edildi ve ağaç kökleri altında yavaş yavaş kayboldu; ta ki Chachapoyaslı bir yargıç olan Juan Crisóstomo Nieto 1843'te ona rastlayana kadar. Antonio Raimondi 1870'te alanı inceledi; Perulu ve yabancı arkeologlar 1980'lerden beri burada kazı yapıyor.

Nasıl gidilir

Tırmanışın başlangıç noktası, Utcubamba yakınlarında 1800 m dolayındaki El Tingo kasabası. Bir teleferik ziyaretçileri kaleye 2 km mesafeye kadar getiriyor; yolun geri kalanı yürüyerek ya da at sırtında geçiliyor. 37 km daha uzun bir toprak yol da kullanılabiliyor; bir at patikası da Tingo nehrinin sol kıyısını izleyerek alana yakın küçük bir yayla düzlüğü olan Marcapampa'ya çıkıyor.